Przeglądasz informator Małopolskiego Forum Samorządowego "Młoda Demokracja" nt. Unii Europejskiej.
Historia polityki ekologicznej Unii Europejskiej
Polityka ekologiczna jest obecnie jednym z najszybciej rozwijających się obszarów współpracy krajów należących do Unii Europejskiej. Wraz z Traktatem z Maastricht (1991) Wspólnoty Europejskie włączyły ją do spisu swych stałych zadań i określiły cele działań w zakresie ochrony środowiska naturalnego.
Polityka ekologiczna Wspólnot Europejskich początkowo była skierowana przeciw skutkom zanieczyszczenia środowiska. Z czasem zaczęła dotyczyć działań zapobiegawczych. W traktatach założycielskich Wspólnot Europejskich z 1957 roku nie poruszono kwestii związanych z ekologią. Kraje członkowskie musiały radzić sobie samodzielnie z rosnącym zanieczyszczeniem środowiska.
Wkrótce problem nabrał znaczenia międzynarodowego. Państwa niezapobiegające zanieczyszczeniom potrafiły zniweczyć wysiłki sąsiednich krajów postępujących w tych sprawach bardziej rygorystycznie. Polityka ochrony środowiska i normy produkcyjne państw członkowskich coraz bardziej utrudniały handel. Tym samym stanęły na drodze swobodnemu przepływowi towarów, stanowiącemu cel WE.
Na początku lat 70. szefowie państw i rządów WE wezwali Komisję Europejską do opracowania programu na rzecz ochrony środowiska. Za podstawę prawną uznano Traktat EWG, mówiący o "harmonijnym rozwoju życia gospodarczego" oraz o "stałej i gospodarce zrównoważonego rozwoju" w państwach członkowskich Wspólnot. Dla potrzeb ochrony środowiska wykorzystany został również artykuł 100 Traktatu EWG, przewidujący harmonizację tych przepisów prawa, które bezpośrednio wpływają na funkcjonowanie wspólnego rynku.
Polityka ochrony środowiska została uznana za niezbędną i zyskała podstawy prawne. Skutkiem tych decyzji było powstanie wspólnotowego prawa ochrony środowiska.
Wspólnoty uruchomiły także programy badawcze w zakresie ochrony środowiska:
. STEP (Nauka i Technologia na rzecz Ochrony Środowiska),
. EPOCH (Europejski Program Klimatologii i Zagrożeń Naturalnych).
Wraz z podpisaniem Jednolitego Aktu Europejskiego w 1987 roku WE dostały legitymację do prowadzenia polityki w zakresie ochrony środowiska. Utrwalono wtedy zasadę profilaktyki, sprawcy, pierwotnego pochodzenia oraz zasadę subsydiarności.
W lipcu 1988 roku weszła w życie dyrektywa w sprawie ochrony środowiska. Przewiduje ona stworzenie jednolitej procedury administracyjnej, stosowanej przy planowaniu projektów gospodarczych w celu kontroli ich skutków dla ludzi, zwierząt i środowiska.
Na początku lat dziewięćdziesiątych Wspólnoty Europejskie odczuwały coraz silniejszą potrzebę podjęcia systematycznych działań w zakresie zarządzania środowiskiem naturalnym. Podczas szczytu w Dublinie w czerwcu 1990 roku przepisy dotyczące ochrony środowiska zostały uznane za najważniejsze.
W roku 1991 polityka Wspólnot Europejskich w zakresie środowiska naturalnego została znacznie rozszerzona. Połączono ją z ogólną polityką gospodarczą i uznano, że inicjatywy Komisji w takich dziedzinach, jak: rolnictwo, rynek wewnętrzny, transport i energetyka powinny uwzględniać potrzebę ochrony środowiska naturalnego. Powołano do życia Europejską Agencję ds. Środowiska Naturalnego, która rozpoczęła działalność w Kopenhadze w październiku 1993 roku.
W roku 1993 rozpoczęto realizację programu "O Trwały i Nieszkodliwy Rozwój dla Środowiska". Jego celem jest włączanie wszystkich zainteresowanych do pracy na rzecz profilaktycznej ochrony środowiska, przy jednoczesnym zapobieganiu skutkom szkód.
Wraz z wydaniem Zielonej Księgi Komisja Europejska rozpoczęła nową dyskusję na temat usuwania szkód i naruszeń ochrony środowiska. W zakres tej polityki wchodzi finansowe wspieranie inwestycji służących poprawie stanu środowiska za pośrednictwem:
. programu LIFE, którego celem jest zapewnienie pomocy finansowej dla unijnych projektów z zakresu ochrony środowiska, m.in. ochrony naturalnych siedlisk oraz dzikiej fauny i flory;
. funduszy strukturalnych wspierających restrukturyzację i modernizację gospodarek krajów UE;
. Funduszu Spójności, który wspiera finansowo peryferyjne kraje UE.
W ramach funduszu regionalnego w 1989 roku powstał na przykład program ENVI-REG, służący zwalczaniu zanieczyszczeń środowiska w najsłabszych gospodarczo rejonach przybrzeżnych WE. Kredyty, np. na budowę oczyszczalni ścieków, przydziela również Europejski Bank Inwestycyjny.
W roku 1993 produkty przyjazne środowisku oznakowano specjalnym znaczkiem ekologicznym UE. Od 1995 roku otrzymują go również firmy przestrzegające zasad ochrony środowiska.
W czerwcu 1997 roku w Amsterdamie, Rada Unii Europejskiej potwierdziła zobowiązania Unii Europejskiej wynikające z podpisania na Szczycie Ziemi deklaracji "Środowisko i Rozwój". Do uchwalonego w Amsterdamie Traktatu UE wprowadziła zasadę trwałego i harmonijnego rozwoju gospodarczego, wymienionego już jako cel Unii w preambule dokumentu. W Traktacie Amsterdamskim sprecyzowano także artykuły o ochronie środowiska, które zostały już zapisane w Traktacie z Maastricht.
W 1994 roku Komisja Europejska założyła Ogólne Forum Konsultacyjne ds. Środowiska.
Przepisy prawne
Prawo Unii Europejskiej regulujące ochronę środowiska powstawało na przestrzeni ostatnich 30 lat. Obecnie liczy około 300 aktów prawnych, obejmujących dyrektywy, rozporządzenia, decyzje i zalecenia. Do tego należy dodać dużą liczbę publikowanych informacji i innych dokumentów o charakterze programowym, istotnych dla polityki ekologicznej Unii Europejskiej. Prze pisy dotyczące ochrony środowiska służą eliminowaniu barier handlowych, które mogłyby powstać przy braku jednolitych standardów ekologicznych.
